Yeniçeri nedir?

Osmanlı imparatorluğunda 500 yıl ön planda gelen bir asker sınıfıdır. İlk defa Murat I tarafından 1362'de kuruldu.

Gelibolu'daki ilk acemi ocağına savaşlardaki esirler alınacak, bir süre yetiştirilip Yeniçeri yapılacaklardı. Önce yaşa dikkat edilmezken, sonradan yalnız 10-20 yaşlan arasındaki erkek esirlerin kabulü kararlaştırıldı. İmparatorluğun daha da genişlemesi üzerine esirlerin önce Anadolu'daki Türk çiftçileri yanında az bir bedel karşılığı Türkleştirilip İslam dinine göre yetiştirilmeleri, ondan sonra Acemi Ocağı'na alınması kararlaştırıldı.

Rumeli'deki fetihlerden sonra Hıristiyanların birden fazla çocuklarının Acemi Oğlanı alınması için, Devşirme Kanunu çıkarıldı. Önceleri titizlikle uygulanan bu usul, 16. yüzyıl sonlarından itibaren gerektiği şekilde uygulanmadığından, Yeniçeri'nin değerini düşürdü. Acemi Ocağının başlangıçta 3.000 olan mevcudu, 17. yüzyıl başlarında 12.000'i geçmişti.

Yeniçeri Ocağını meydana getiren sınıfların tümüne «Kapıkulu» denirdi. Kapıkulu ocaklarının yaya kısmı şu bölümlere ayrılırdı: 1) Acemi Ocağı, 2) Yeniçeri Ocağı, 3) Cebeci Ocağı, 4) Topçu Ocağı, 5) Top arabacıları, 6) Kumbaracı bölükleri, 7) Lağımcı bölükleri. Ocak subayları, ocak ve orta subayları olmak üzere iki kısımdı.

Büyük rütbeli subaylar da şunlardı: Yeniçeri Ağası, sekbanbaşı, kul kethüdası, zağarcı başı, seksoncu başı, turnacı başı, hasekiler, baş çavuş, baş deveci, deveciler, başyaya başı, Mühzür Ağa, Kethülda yeri, başbölük başı. Yeniçeri Ağası, Sancak beyi ayarında sayılırdı. Beylerbeyliğine ve Kaptan-ı Derya'lığa terfi edebilirdi.

Yeniçeri Ocağı, hassas bir piyade kuvvetiydi. Kanuni devrinde ordu mevcudu 250.000 iken, yeniçeri sayısı sadece 12.000'di. Fetihlerin çoğu «tımarlı sipahisi» denen atlı esas ordu tarafından gerçekleştirilmiştir. İmparatorluğun çeşitli kuruluşlarında başlayan bozukluk, Yeniçeri Ocağı'nda da kendisini göstermiş, disiplin ve nizamların bozulması, isyanlarına kadar varmıştır. İlk yeniçeri ayaklanması olarak, 1444'teki hareketleri kabul edilir.

Bu tarihte yeniçeriler Mehmet II (Fatih)'nin padişahlık yapamayacağını ileri sürerek babasını tekrar padişah yapmışlardı. Kanuni zamanında da iki defa ayaklanmışlar, bunların ilkinde Kanuni elebaşlarını idam ettirmişti. Buna rağmen disiplinsizlik ve nizamsızlık, huzursuzluğu büsbütün artırmış, İsyanlar kadar, sefere çıkmama talepleri, baş isteme, istedikleri adamları üst kademelere çıkartma gibi davranışlara kalkışmışlardır.

Selim III bu durum karşısında 1796'da Nizam-ı Cedit teşkilatını kurmuş, Yeniçerileri de buna katılmaya davet etmiştir. Fakat onlar bunu reddettikleri gibi, Kabakçı Mustafa isyanı ile Selim III tahttan indirilmiştir. Mahmut II zamanında 1826'daki isyanları sırasında ise Yeniçeri ve çapulcu Babıali’yi basarak sadrazamın hazinesini yağma etmiş, bunun üzerine hükümet kuvvetleri Yeniçerileri kışlalarına sıkıştırıp, top ateşi ile kışlayı yıkmışlardır. Böylece 500 yıllık yeniçeri ocağı tarihe karışmıştır. Bu olaya «Vaka'yı Hayriye» denir.

Sözlükte "yeniçeri" ne demek?

1. Orhan gazi tarafından yeniçeri ocağı adıyla (1362'de) kurulan, ii. mahmut zamanında nizamıcedit adındaki asker ocağının kurulmasıyla ortadan kaldırılan (1826) osmanlı ımparatorluğunun piyade asker sınıfı.
2. Bu asker sınıfından olan er.

Yeniçeri kelimesinin ingilizcesi

[Janissary] n. janissary, janizary

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç